TỜ TIỀN KHÔNG MỆNH GIÁ – MỘT NÉN HƯƠNG BẰNG ĐƯỜNG NÉT DÂNG MẸ
Càng về gần ngày giỗ đầu của Mẹ, tôi càng cảm thấy thời gian như chậm lại.
Có những sự ra đi, dù đã được báo trước hay bất ngờ xảy đến, người ở lại vẫn không bao giờ thật sự chuẩn bị được. Một năm có thể đã trôi qua trên lịch, nhưng trong lòng tôi, khoảnh khắc Mẹ rời khỏi cõi đời này dường như vẫn còn rất gần. Có lúc, tôi vẫn ngỡ Mẹ đang ở đâu đó trong nhà; vẫn nghe tiếng bước chân quen thuộc, vẫn thấy dáng Mẹ ngồi im lặng, vẫn muốn gọi một tiếng “Mẹ ơi” rồi chợt nhận ra phía bên kia chỉ còn là khoảng lặng.
Ngày giỗ đầu của Mẹ lại trùng vào ngày rằm tháng Năm năm 2026.
Trăng của ngày rằm rồi sẽ tròn. Nhưng trong lòng một người con mất mẹ, luôn có một phần vĩnh viễn không thể đầy lại được.
Mẹ là một người con của Đất Tổ Vua Hùng — mảnh đất khởi nguồn của dân tộc, nơi mỗi ngọn núi, dòng sông và lớp đất dường như đều lưu giữ dấu chân của tổ tiên. Nay Mẹ trở về với cõi Hùng Vương, trở về với quê cha đất tổ, với những người đã khuất và với miền ký ức thiêng liêng mà người đang sống chỉ có thể tìm đến bằng lòng tưởng nhớ.
Một đời Mẹ lặng lẽ cống hiến
Một thời, Mẹ đã khoác trên mình màu áo Bộ đội Cụ Hồ.
Tôi luôn nghĩ rằng trong cuộc đời của những người phụ nữ thuộc thế hệ Mẹ, có rất nhiều điều lớn lao được thực hiện trong im lặng. Họ không nói nhiều về những gian nan đã trải qua, không kể hết những hy sinh từng gánh chịu và cũng không đòi hỏi con cháu phải ghi nhận công lao của mình.
Họ chỉ sống, làm việc, chịu đựng và yêu thương.
Mẹ từng là người lính. Nhưng khi trở về với gia đình, Mẹ lại tiếp tục một cuộc hành trình khác — cuộc hành trình của người mẹ, người phụ nữ âm thầm vun vén, hy sinh và nâng đỡ những người thân yêu. Những năm tháng quân ngũ đã rèn cho Mẹ sự mạnh mẽ; còn tình mẫu tử khiến sự mạnh mẽ ấy trở nên bao dung và bền bỉ hơn.
Công lao của Mẹ đối với tôi không thể kể hết bằng lời.
Mẹ không chỉ cho tôi hình hài, mà còn trao cho tôi một cội nguồn để nhớ, một quê hương để yêu và một nền tảng tinh thần để không gục ngã trước những khó khăn của cuộc sống. Có thể khi Mẹ còn sống, tôi chưa bao giờ nói hết những điều ấy. Giống như nhiều người con khác, chúng ta thường nghĩ rằng ngày mai vẫn còn, rằng sẽ có một lúc thuận tiện hơn để ngồi bên Mẹ, hỏi chuyện Mẹ hoặc nói một lời biết ơn.
Nhưng rồi có những lời chưa kịp nói đã trở thành nỗi day dứt đi theo suốt cuộc đời.
Tờ tiền không dùng để mua bán
Trong những ngày nhớ Mẹ, tôi đã sáng tác một tờ tiền không mệnh giá.
Gọi là “tờ tiền”, nhưng nó không đại diện cho một giá trị trao đổi vật chất. Nó không thể mua được một món đồ, không thể quy đổi thành tài sản và cũng không thuộc về bất cứ hệ thống tiền tệ nào.
Tờ tiền ấy được tạo ra để lưu giữ những điều tiền bạc không thể mua được.
Đó là ký ức.
Là tình mẫu tử.
Là công ơn sinh thành.
Là lịch sử của một gia đình nằm trong lịch sử lớn hơn của quê hương và dân tộc.
Trên bề mặt tác phẩm, tôi đưa vào những hình ảnh nối tiếp nhau qua nhiều tầng thời gian: vòng trống đồng như mặt trời khởi nguyên; hình bóng tổ tiên dựng nước; những người dân khai khẩn ruộng đồng; những con thuyền vượt qua sóng gió; thành quách và dấu tích của các triều đại; hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh; đoàn quân, lá cờ Tổ quốc và thành phố hiện đại đang vươn lên phía chân trời.
Tất cả được kết nối bằng những đường nét đan xen như những mạch ngầm của ký ức.
Lịch sử trong tác phẩm không hiện ra như những lát cắt tách rời. Quá khứ, hiện tại và tương lai cùng tồn tại trên một mặt phẳng, soi chiếu và tiếp nối nhau. Trống đồng không chỉ thuộc về thời xa xưa. Những cánh buồm không chỉ kể chuyện vượt biển. Người lính không chỉ đứng trong một thời chiến đã qua. Và những tòa nhà hiện đại cũng không đơn thuần đại diện cho sự phát triển vật chất.
Mỗi hình tượng là một mắt xích trong hành trình của dân tộc.
Phía sau hành trình ấy là biết bao con người bình thường đã sống, cống hiến và hy sinh mà tên tuổi có thể không bao giờ được ghi trong những trang sử lớn. Mẹ tôi là một trong số những con người ấy.
Vì thế, dù hình bóng Mẹ không xuất hiện trực tiếp như một chân dung ở trung tâm tác phẩm, tôi vẫn cảm thấy Mẹ có mặt trong từng phần của nó: trong dáng người lính, trong màu cờ, trong lớp hoa văn cổ, trong sự kiên trì của người dân lao động và trong ánh sáng hướng về tương lai.
Người con tiếp bước bằng hình ảnh và đường nét
Tôi là con của Mẹ.
Tôi cũng là người lính của một thế hệ tiếp nối. Công việc của tôi không diễn ra giữa chiến trường khói lửa, mà trong không gian của hình ảnh, biểu tượng, hoa văn và những đường nét được ứng dụng trên các loại giấy tờ quan trọng.
Đó là một mặt trận khác — lặng lẽ nhưng đòi hỏi sự chính xác, trách nhiệm và niềm tin.
Tôi luôn mong muốn mỗi hình ảnh mình tạo ra không chỉ hoàn thành một chức năng kỹ thuật, mà còn mang theo dấu ấn văn hóa Việt Nam. Trên một bề mặt tưởng chừng nhỏ bé, những đường nét có thể kể lại lịch sử, nhận diện cội nguồn và truyền đi tinh thần của dân tộc.
Một vòng tròn có thể gợi mặt trời trên trống đồng.
Một đường sóng có thể kể chuyện cha ông vượt biển.
Một cánh chim có thể mang theo khát vọng tự do.
Một bông lúa có thể nhắc về đất đai, lao động và sự sống.
Một lớp hoa văn có thể nối người hôm nay với những bàn tay đã tạo tác từ hàng nghìn năm trước.
Tôi tin rằng lịch sử không chỉ nằm trong sách vở hay bảo tàng. Lịch sử còn có thể hiện diện trong từng hình ảnh của đời sống hiện đại, trong những vật phẩm con người sử dụng hằng ngày và trong cả những công nghệ của tương lai.
Đó cũng là con đường tôi đang theo đuổi: kết nối di sản văn hóa Việt Nam với ngôn ngữ thiết kế đương đại, để truyền thống không nằm yên trong quá khứ mà tiếp tục được nhìn thấy, được sử dụng và được sống trong thời đại mới.
Niềm tin ấy có một phần được nuôi dưỡng từ Mẹ.
Bởi Mẹ đã sống một cuộc đời gắn với quê hương, với màu áo người lính và với những giá trị mà thế hệ hôm nay vẫn đang tiếp tục gìn giữ.
Nén hương không khói
Tờ tiền không mệnh giá này, đối với tôi, chính là một nén hương không khói.
Tôi dâng lên Mẹ không phải bằng vàng bạc, mà bằng những gì gần gũi nhất với cuộc đời mình: những đường nét, những hình ảnh và tình yêu đối với quê hương đất nước.
Tôi muốn tác phẩm này trở thành nơi ký ức cá nhân gặp ký ức dân tộc. Nỗi nhớ của một người con gặp lòng biết ơn đối với những thế hệ đi trước. Câu chuyện của Mẹ gặp câu chuyện của biết bao bà mẹ Việt Nam đã từng tiễn chồng, tiễn con ra trận, từng khoác áo lính hoặc âm thầm gánh vác hậu phương.
Mẹ đã trở về với cõi Hùng Vương.
Còn tôi vẫn ở lại, tiếp tục phần việc của người đang sống.
Tôi sẽ vẫn cầm bút, vẫn đi qua những ngày khó khăn và vẫn đặt niềm tin vào con đường mình đã chọn. Tôi mong rằng trong mỗi tác phẩm được hoàn thành, trong mỗi biểu tượng văn hóa được gìn giữ và trong mỗi đường nét hướng về tương lai, đều có một phần bóng dáng và lời dạy của Mẹ.
Tờ tiền này không có con số mệnh giá.
Bởi có những giá trị càng cố định giá, con người càng nhận ra rằng chúng là vô giá.
Đó là tình Mẹ.
Là lòng yêu quê hương.
Là niềm biết ơn đối với tổ tiên.
Là trách nhiệm của người đang sống với những người đã khuất.
Và là lời hứa của một người con rằng sẽ tiếp tục bước đi, vững vàng như Mẹ từng mong muốn.
Ngày giỗ đầu của Mẹ, con xin thắp một nén tâm hương.
Con xin dâng Mẹ tờ tiền không mệnh giá này — một kỷ vật bằng đường nét, một trang ký ức bằng hình ảnh và một lời tri ân chưa bao giờ có thể nói hết thành lời.
Mẹ yên nghỉ nơi cõi Hùng Vương.
Con vẫn ở đây, tiếp bước trên hành trình nối quá khứ với tương lai, để những điều Mẹ từng tin yêu sẽ tiếp tục được gìn giữ trong từng đường nét của quê hương.